De vergeten gymzaal van het Celeanum: leerlingen herdenken Joodse slachtoffers

In dit artikel:

Op 2 oktober 1942 werden minstens 84 Joodse inwoners van Zwolle in de gymnastiekzaal van het Celeanum aan de Veerallee samengebracht. Veel vrouwen en kinderen verwachtten daar hun echtgenoten of vaders terug te zien, die eerder naar Nederlandse werkkampen waren gestuurd. Over deportatie werd niets verteld. De nacht brachten zij staand of op harde banken door.

De volgende dag werden zij naar Westerbork vervoerd. Voor de meesten was dat slechts een tussenstation naar vernietigingskampen in Oost-Europa. Tien mensen wisten uit de gymzaal of later uit Westerbork te ontsnappen en overleefden de oorlog door onder te duiken. Van de overige Joodse mannen, vrouwen en kinderen die vanuit Zwolle werden gedeporteerd, overleefde slechts één persoon. In november 1942 en april 1943 volgden nieuwe deportaties. Voor de oorlog woonden ruim 700 Joodse mensen in Zwolle; ongeveer een derde overleefde.

Na de oorlog kreeg de gymzaal weer een gewone functie. Oud-leerling Harry Hes ontdekte pas decennia later dat hij in 1947 toelatingsexamen deed op een plek waar vijf jaar eerder Joodse Zwollenaren gevangen hadden gezeten. In 2008 werd voor het voormalige schoolgebouw monument De Rozenboom onthuld. Het monument verwijst naar de deportaties, maar ook naar hoop en veerkracht. In 2016 kwam een gedenksteen in de gevel.

Het Celeanum adopteerde De Rozenboom in 2015. Sindsdien lopen leerlingen jaarlijks vanaf de huidige school aan de Westerlaan naar de Veerallee, spreken zij de namen van de slachtoffers uit en leggen zij rozen bij het monument. Ook op donderdag 1 oktober gebeurde dat. De voormalige gymzaal is inmiddels onderdeel van een kantoor van woningcorporatie deltaWonen, maar de monumenten en de herdenking houden de geschiedenis zichtbaar. Zo wordt herinnerd dat op deze alledaagse plek een van de donkerste hoofdstukken van Joods Zwolle begon.