Zwolle Ontrafeld #8 De Pomp: van levensbelangrijk naar historisch pronkstuk

In dit artikel:

De sierlijke stenen waterpomp bij het Refter in de Sassenstraat is een rijksmonument, maar stond oorspronkelijk in de Kamperstraat. De pomp dateert uit het midden van de achttiende eeuw en is gemaakt van Belgische hardsteen in rococostijl. In die tijd waren openbare pompen onmisbaar: inwoners die geen eigen put of regenwater hadden, haalden er hun dagelijkse drinkwater. Eén pomp voorzag naar schatting 25 tot 100 woningen.

De Kamperstraatse pomp kwam in 1770 in beeld door een afvalconflict. De bewoner van het aangrenzende huis klaagde over vuilnis dat zich rond de pomp ophoopte. Hij liet daarom op eigen kosten de zwengels naar de voorkant verplaatsen en wilde een hek om zijn stoep zetten. Dat detail is nog steeds aan de pomp te zien.

In de negentiende eeuw groeide de twijfel over de kwaliteit van het pompwater. Zwolle telde in 1877 31 openbare en 37 semi-openbare drinkwaterpompen, maar sommige waren zo vervuild dat paarden ervan weigerden te drinken. De aanleg van de gemeentelijke waterleiding in 1892 maakte de pompen geleidelijk overbodig. Rond 1909 waren de meeste verdwenen of buiten gebruik gesteld.

Wanneer de pomp precies van de Kamperstraat naar de Sassenstraat verhuisde, is niet bekend. Een foto uit 1905 toont wel een pomp in de Kamperstraat, maar biedt geen zekerheid dat het om hetzelfde exemplaar gaat. Sinds 1967 heeft de pomp de status van rijksmonument. In 2014 werd hij wegens ernstige schade aan het natuursteen in Winterswijk gerestaureerd. Tegenwoordig is hij vooral een herinnering aan de vroegere dagelijkse strijd om schoon water én aan historische stadsruzies over afval.